МЕТАБОЛИЗМ



Албетте, көпчүлүк метаболизм же денедеги зат алмашуу сыяктуу терминдерди уккан. Бирок, бул процесстин денедеги аткарган ролун жана ээлеген ордун, анын ылдамдыгы менен дененин арыктоосу же семирүүсү тууралуу баары эле биле бербейт.

Метаболизмди, же зат алмашууну – дененин жашоосу үчүн зарыл болгон татаал процесстердин көптүгү десе болот.

Зат алмашууну адатта  энергетикалык зат алмашуу деп да түшүнүшөт. Анткени, адамдын кубаты (энергиясы) – негизги зат алмашууга жана физикалык кыймылга кеткен кубаттан турат.

Негизги зат алмашуу – адамдын тынч абалындагы сарпталган энергиясы. Жүрөк, боор, бөйрөк, өпкө, кан тамырлар сыяктуу дене мүчөлөрү жана органдары адамдын тынч абалында да иштеп турат жана энергиялык кубатты сарптайт. Бул кубатты – негизги алмашууга кеткен энергия десе да болот. Ошондуктан, көбүнчө аз кыймылдаган же отуруп иштегендер бул абалда сарпталчу энергиянын өлчөмүн билүүсү зарыл. Анткени, зат алмашууну ылдамдыгын көзөмөлдөө менен денени жакшы абалда, ал эми аны таштап коюу менен семирип кетүү ыктымал.

Тамак аркылуу денеге кирген азыктардын кубаттуулугу менен дененин кыймылына кеткен кубаттын өз ара катышы – энергетикалык тең салмактуулук (баланс) деп аталат.

Денедеги энергия – тамак аркылуу келген заттардын кычкылдануусунан пайда болот жана ал энергия дененин толук кандуу жашоосу үчүн сарпталат. Энергия адатта тамак азыктарындагы майлардан, белоктордон жана углеводдордон алынат.

Бул энергияны каллория менен өлчөшөт.  1 грамма майда 9 ккал бар. Ал эми 1 грамм белокто же углеводдо 4 ккал болот.  Күн бою сарпталбаган каллория, май ткандарына айланып, анан денеде сактала баштайт. Бул дененин салмагын жана көлөмүн чоңойтот. Эгер кереги тийип калса дене кошумча энергияны ошол сакталган майлардан ала баштайт. Бирок, адам баласы барган сайын бул жөндөмүн жоготуп, кыймылсыз жашоо менен оңой табылган энергия аягында семиздикке алып келди. Ошондуктан, алынган энергияны сактоого кетире койбой, дароо сарптап салган оң. Анүчүн, албетте метаболизмди – зат алмашууну тездетүү зарыл.

Мунун жолдору көп. Мисалы булчуң эттерди чоңойтуу менен зат алмашууну тездетсе болот.  Анткени, чоң булчуңдар чоң кубатты (энергияны) талап кылат. Зат алмашууну ошондой эле аз-аздан, тез-тез тамактануу менен да тездетүүгө болот. Тагыраак айтканда нанүштаны (эртең мененки тамакты) сөзсүз жеш керек жана уйку алдындагы оор тамактан баш тартуу зарыл.

Ачкалык жана ар кандай диеталар да зат алмашуунун ылдамдыгын азайтат. Түшүнүксүз диеталар дене үчүн өтө коркунучтуу. Анткени, туура эмес кармалган диетадан адамдын денеси сөзсүз «чарчайт» жана мурдагыдан бетер семирип да кетет.

Зат алмашуу адамдын жынысынан, курагынан, салмагынан, боюнан да көз каранды. Активдүү кыймылдар, спорт менен машыгуу денедеги зат алмашуу ылдамдыгына зор таасир берет.

Орто жаштагы жана орто активдүү кыймылдагы эркектерге суткасына 2100-4200 чейин, ал эми аялдарга 1800-3050 ккал талап кылынат.

Денени сак калыпта кармап жүрүү үчүн адисттер, өзгөчө, аз кыймылдагы кесиптер үчүн суткасына жок дегенде 1 саат активдүү кыймылдоону сунуш кылышат. Бул убакытта басуу, сууда сүзүү жана фитнес залдарда машыгуу чоң мааниге ээ. Негизгиси бул кыймылдар туруктуу болуусу зарыл.

Пайда болгон жыйынтыкты – кыймылды көбөйтүү же тамактын кубаттуулугун азайтуу аркылуу жөнгө салып турса болот. Тагыраак айтканда, тамактын санын же түрүн азайтуу эмес, а кубаттуулугу көп азыктарды кемейтүү менен ишке ашырган туура. Анткени, канткенде да белоктун саны азайбашы же балким көбөйүп турганы жакшы. Ошондой эле тамактын кубаттуулугун заматта түшүрүп жиберүү да туура эмес. Анткени, дене суткасына талап кылган 1200 ккал кубат сөзсүз камсыз болуусу зарыл.

Эгер арыктоо муктаждыгы келип чыкса, денеде 500 ккал дан ашпаган энергия тартыштыгын пайда кылуу зарыл. Бул тартыштыктын 300 ккал сын тамактын түрүн жөнгө салуу менен, ал эми калганын физикалык активдүү кыймыл менен камсыз кылса болот.

Бир сөз менен айтканда, энергияны азайтууда белок, углевод, май, витамин жана минералдар сымал денеге керектүү заттардын саны да азайып кетпөөсү зарыл.

 

 

 

1,299 просмотров всего, 1 просмотров сегодня

Facebook комменттер

Коммент




Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *