26. ТИЛИҢДИ САКТА



Биз адамды башка жаратылган жандыктардан сөз сүйлөө жөндөмү айырмаланаарын айтканбыз. Сөз ооздон тилдин жардамы менен чыгат, балким ошондон адамдан чыккан сөзгө тилди жоопкер кылышса керек.

Кыргызда: «Тилдин сөөгү жок» деген кеп бар. Демек, тил каалагансөздү чыгарууга жөндөмдүү жана аны тарбиялоо, көзөмөлдөө зарыл.

Умар ибн Хаттаб: «Адамдын денесиндеги мүчөлөрдүн ичинен тазаланууга эң муктаж мүчөсү – бул анын тили» — дептир. Мусулмандын бети, колу, буту бир күндө беш убак жуулса, анын тили андан да көбүрөөк тазаланганга муктаж.

Тил адамдын бактысы, эгер аны башкара билбесе аны кыйроого дуушар кылат. Жакшы тил жакшыны гана сүйлөйт. Анын үстүнө Аллах Куранда: «Адамдага жакшыны гана сүйлөгүлө!» — деп буюрган. Жакшы дегени эки негизде каралат. Түзүлүшү боюнча жакшы сөз – көркөм жана коом түзүлгөн сүйлөмдөрдөн турат жана ал мазмууну боюнча пайдалуу, адилеттүү жана акыйкат болуусу зарыл.

Окумуштуулар: «Адамды ийгиликке жетелеген тил – бул дайым Аллахтын ыраазылыгы үчүн, Аны гана улуктаган жана Аны гана даңктап, Анын гана динин сүйлөгөн тил» дешет. «Аллахты эскерүүдөн чарчабаган тил өз ээсин Бейишке алып чыкмайын тынбайт» дешет алар.

Жакшы тилди оболу Куран менен тарбиялашат. Анын кереметин түшүнүү үчүн түп нускасына үңүлүү зарыл. Ошондуктан адамдар араб тилин үйрөнүшөт жана түп нускасында окулган аяттар түзүлүшү, мазмууну боюнча тил кереметинин теңдешсиз үлгүсү болгондуктан окуучуну таң калтырбай койбойт.

Андан соң тилди пайгамбарыбыз салаллаху алайхи ва салламдын Сүннөтү менен тарбялашат. Ал да болсо жумшактык, кыскалык жана өткүрлүк. Мындай сабактарды алган тил чындыгында тегерегин аабат кылат жана угуучуну өзүнө байлап, чыныгы күйөрманга айландырат.

Ошондой эле, адамды кыйраткан, ага кесепети ган тийген да тил болот. Тагыраак айтканда эгер тил Аллахтын ыраазылыгы үчүн иштебесе, Анын каары үчүн иштеп баштайт. Ал бузукулукту, дүрбөлөңдү, жалганды жана адилетсизди тараткан тилге айланат. Аллахтын динине, Анын өкүмдөрүнө каршы чыккан тил бузуку, ал тил адамдарга караңгылыкты гана жеткирет жана адамдарды Аллахка, пайгамбарыбызга, динге жана мусулмандарга каршы дүрбөтөт. Ал тил бул иште жалаң жалганды гана сүйлөп адамдарга адилетсиздикти акыйкат кылып көрсөтөт жана аларды чындыктан алаксытат. Адамдардын ортосуна ушак жана чагымчылык менен бүлгүн салат. Алардын ички дүйнөсүн да бүлүндүрөт. Адамдар сөз эркиндиги теп, бири-биринин аброюна доо кетирчү болушат. Бири-бирин кемсинтүү адатка айланат. Мындай тилден Аллах Өзү сактасын.

«Жакшы сөз жыланды да ийинден чыгарат» деп бекеринен айтылбаса керек. Жамандыкты да жакшы тил менен токтотсо болот. Бүгүнкү коомду жакшы тил гана оңдой алат.

Демек, жаштар тилдерин жакшыны гана сүйлөп, жамандан тыйылууга азыртан тарбиялоосу зарыл. Анткени, катып калган тилди кийин тарбиялоо оңойго турбайт.